Hesaplama yöntemi — rakamlar nereden geliyor

Beş tür rakam, beş ayrı sorumluluk

Bu sitedeki sayıların hepsi aynı cinsten değil, bu yüzden hepsi aynı yolla doğrulanmıyor. Ayrımı bilmek, bir sonucun ne kadarına güvenebileceğinizi bilmek demek.

Birincisi katıksız aritmetik. Yüzde, iki tarih arası, yaş, taksit, metrekare. Bu sayıların yanında kaynak görmezsiniz, çünkü kaynakları yok: doğrudurlar ya da yanlıştırlar. Tek riskleri yazılım hatası, tek çareleri de her yapımda çalışan testler — sınır değerleri iki taraftan da denenerek.

İkincisi bir kitleyi tarif eden formül. Vücut kitle indeksi, günlük kalori ihtiyacı, gebelik haftası, yumurtlama günleri. Bunlar yayımlanmış bağıntılar ve ortalama insanı anlatırlar, sizi değil. Kusursuz hesaplanıp size hiç uymayabilirler. Bu yüzden ilgili sayfalar hangi formülün kullanıldığını ve neyi varsaydığını yazar; yazmazsa olduğundan daha kesin görünürler.

Üçüncüsü mevzuatın belirlediği değer. Gelir vergisi dilimleri, SGK prim oranları ve tavanı, asgari ücret, kıdem tazminatı tavanı, KDV oranları, tapu harcı, MTV tarifesi. Bunlar burada hesaplanmaz, buraya taşınır. Dikkat yetmeyen, düzenek gerektiren tek grup budur ve alt başlık onu anlatıyor.

Dördüncüsü dinî bir ölçünün sayısal karşılığı. Zekât nisabı, hicri takvimdeki gün ve ay dönüşümleri, kandil ve bayram tarihleri. Kaynağı bir iktisat mevzuatı değil, bir kurumun yayımladığı takvim ya da ölçü; üçüncü türle aynı biçimde, yayımlayanın adı ve tarihiyle aktarılır.

Beşincisi burç. Burada bir ayrım açıkça yapılıyor: doğum tarihinden burcun bulunması ya da bir gezegen konumunun hesaplanması tam olarak belirlenmiş bir işlemdir ve doğru yapılır. Bu işleme yüklenen anlam ise bilgi değildir; ne kaynağı vardır ne de doğrulanabilir. Burç sayfaları hesabı yapar, yorumu bir bilgi gibi sunmaz.

Mevzuat değeri tek bir sayı olarak tutulmuyor

Taşınan bir rakam, sayfanın metnine sabit olarak yazılmıyor. Girdilerden oluşan bir seri hâlinde saklanıyor; her girdinin kendi yürürlük tarihi var ve yanında dört ayrıntı duruyor: yayımlayan kurum, yayının adresi, rakamın o adreste yazdığı hâli ve adresin okunduğu gün.

Sabit yerine seri tutmanın görünürde teknik olan bu farkı, okuyana üç şey olarak dönüyor. Birincisi: geçmiş bir yıl için yapılan hesap, bugünün değerini değil o yıl yürürlükte olan değeri kullanır. İkincisi: sayfanın altındaki değişiklik tablosu serinin kendisinden türetilir, dolayısıyla anlattığı rakamın gerisinde kalamaz. Üçüncüsü: değerin değişmediğini tespit eden bir kontrol de tarihli bir girdi olarak yazılır, çünkü “bakıldı, değişmemiş” bir haberdir — haber yokluğu değil.

Doğrulanamayan rakam yayımlanmıyor

Bir mevzuat değeri buraya ancak kurumun kendi yayınından okunarak girer. Hatırlanan, tahmin edilen ya da başka bir siteden aktarılmış bir rakamla sayfa açılmaz; kurumun yayınına ulaşılamıyorsa o hesap eksik kalır ve eksik olduğu söylenir.

Bu kuralın istisnası, istisna olduğu görünür kalmak şartıyla var. Bir değer kurumun kendi yayını dışında bir yerden alınmışsa, ikincil olarak işaretlenir ve bu işaret sayfada da denetim çıktısında da durur. Böyle bir rakam yanındakilerin otoritesini sessizce edinemez.

Her sayfanın neyi bilmediğini yazan bir bölümü var

Sonucun altında, aracın hesaba katamadığı şeyleri sayan sabit bir bölüm bulunur ve isteğe bağlı değildir. Bir istisna, bir geçiş hükmü, formdaki hiçbir alanın sormadığı kişisel bir durum — hepsi cevabı değiştirir ve hiçbirini araç göremez. Sınırını söylemeyen bir araç, kimsenin sormadığı bir soruya doğru cevap verir.